İlçemiz,Burdur ilinin güneybatısındadır. İl merkezine uzaklığı 125 km’dir.Gölhisar, (Pırnaz, İbecik Kasabası, Asmalı,Evciler,Karapınar ve Hisaradı köyleri) Çavdır(Kozağacı ve Bayındır Kasabaları ve Kızıllar köyü) ve Muğla- Fethiye(Çobanisa, Karaçulha Kasabası, Çamköy Kasabası,Gökben,Eldirek,Ören ve Paşalı köyleri) ilçeleriyle komşudur.İlçe merkezinin rakımı 1250 m’dir. İlçe Fethiye-Denizli karayolu üzerindedir.
YÜZEY ŞEKİLLERİ
Dirmil yüzey şekilleri açısından karmaşık bir özellik göstermektedir.Doğu-batı yönünde uzanan yüzey şekilleri,Batı Toroslar kıvrım dağ sistemi içerisinde yer almaktadır. Koçaş, Oyuk,Kerkeli ve Boncuk dağları (2418 m) Erbeleni ve Kızlarsivrisi önemli yükseltilerdir. Boncuk DağıGüüney batıda Maşta ve Pırnaz köylerinin arasında kalan Boncuk Dağı ilçemizin en yüksek dağı olup yaklaşık 1600 metrelerden itibaren doğal bitki örtüsü üst sınırına ulaştığından yüksek kesimlerde bitki örtüsü mevcut değildir.Bu alanda özellikle yükseklik ve bakının da etkisiyle çok miktarda kar yağışı görüldüğünden;fiziksel çözülme oldukça fazladır.Eğim son derece yüksek olduğu için dağa tırmanmak oldukça zordur.Ulaşım Orman teşkilatına ait şose yol ve belli geçit alanlarından sağlanabilmektedir.Boncuk Dağının kuzey kesimlerinde meşe ve ardıç ormanları görülürken güney alanlarında daha çok karışık bir orman örtüsü mevcuttur.
Kerkeli-Çırkıcak Dağı İlçemizin önemli yükseltilerindendir.Kuzey ve batı yamaçlarında daha çok iğne yapraklı karışık ormanlar mevcuttur.Özellikle Esenli ve Payamlı güneyinde sedir ormanları yaygınlık gösterir.Kerkeli-Çırkıcak Dağı’nın güney yamaçları bitki örtüsü açısından fakir olup geniş düzlükleri içinde barındırmaktadır.Bu dağ grubuna bitki örtüsü açısından oldukça fakir olan ve fiziksel erimenin yoğun olduğu Çağlan Dağı’nı eklemek gerekecektir..Bu dağdan itibaren morfolojik yapı güneye doğru dalgalanmakta ve parçalı plato görünümü kazanmaktadır.Bu durum sarp arazilerin hüküm sürdüğü Karanlıkiçi Kanyonu’na kadar bu şekilde devam etmektedir.
 çaldan yediarlı ve yedikardeşler Oyuk Dağı Dirmil ovasından itibaren dağınık haldeki yükseltileri toplayarak aniden yükselen Oyuk Dağı; arazi çeşitliliği açısından farklılık göstermektedir.Güney yamaçlarında eğim oranı az iken özellikle batı yamaçları Konyalıardı ve Dığankara yükseltileriyle sarp ve geçit vermez bir özellik kazanır.Oyuk Dağı belli aralıklardaki hörgüç yükseltilerle Koçaş Dağı’na kadar uzanmaktadır.
Koçaş Dağı Dirmil,Gölhisar ve Çavdır ilçelerinin ortak kullanımında olan Koçaş Dağı bölgenin en yüksek dağıdır.Her yönü ormanlıktır. Çok geniş bir alana hakim yüksekliktedir.
Galamacık Dağı Etrafındaki küçük yükseltileri hem toplayıp hem de dağıtan bir yapıya sahiptir.Antropojen bozkırların en yaygın olarak görüldüğü alanlardan birisidir.Bu dağdan itibaren kuzey ve doğuya doğru yükselti düşmektedir.Burada geniş platolar ve bitki örtüsünün tek çeşide indiği daha çok ardıç ormanları ile çalılıklardan oluşan bir görünüm vardır.Dalgalı halde kuzeye doğru Kapılıgeçit Dağına; güneydoğu yönünde ise Erbeleni Dağı’na uzanmaktadır.
Erbeleni İlçenin en doğusunda karmaşık bir yapıya sahiptir.yer yer karstik çukurların görüldüğü bitki örtüsü açısından oldukça fakir bir alandır. Çobanisa ovasından,Göçükten ve Kadıra’dan toplanan yükseltiler Erbeleni’nde zirveye ulaşmaktadır.
Kızlarsivrisi Yörenin en dik ve yüksek dağlarındandır.bitki örtüsü açısından fakirdir.
PLATOLAR Dirmil, platolar bakımından oldukça zengindir.Özellikle kuzey doğu bölgesi geniş platoların olduğu bir yapıdadır.Teşnek kabarığından itibaren; Sığırkulağı, Fatmapınarı, Çukuryurt, Dedetaş,Kadıpınarı, Marmarlı, Kırkpınar önemli platolardır.Kırkpınar platosu Kırkpınar çayının oluşturduğu mendereslerle parçalanmıştır.
 kırkpınar Ayrıca YüğürlerYalınova,Yazıralanı,Hamzaballar,Çıvgın, Çeşmönü, Beyalanı bu bölgedeki önemli platolardır.Bu platoların bir çoğunda tarımsal faaliyetler yapıldığı gibi mera olarak ta kullanılmaktadır.İlçenin kuzeybatısında Yediarlı, Dirmilcik, Sarıpınar,Elmacık özü gibi platolar mevcuttur. Güneyde ise Avdan, Akpınar,Esiri ve Kumlu gibi platolar sayılabilir.
YAYLALAR İlçemiz yayla açısından Burdur"un en zengin ilçesidir.Zaten kendisi adıyla birlikte yayladır. İlçenin doğu kesiminde Şu yaylalar vardır: Kirazlı,Banaz,Çomakmarı,Teşnek,Sığırkulağı,Mezarlık,Fatmapınarı,Çukuryurt,Dedetaş,Kadıpınarı,Yukarı ve Aşağı marmarlı,Kızılpınar,Uçarsu,Karaoluk,Kurtlupınar,Kırkpınar ve Akçataş İç kısımda; Doğular,Keçisağıldığı,Kılıçyurdu,Gürleyik sayılabilir.Bu bölgedeörüm bozulduktan sonra göçülen Yazıralanı,Abdalpınarı,Çeşmeönü,Topaneğrek, Kızılpınar,Kurtlupınar, Kocalarkayası,Çıvgın,güneyde Yumrutaş,kadıra mevcuttur. Kerkeli Dağı kuzeyinde,Payamlı,Esenli ve Maşat Alanı ile Ömer Alanı, Gusca gibi yaylalar sayılabilir.Dirmil kuzeyinde Ekiz,Ortaca,Yediarlı,Ucalanı ve Söğütlü yaylaları mevcuttur. Kerkeli Dağı'ında ;Derbent,Kerkeli,Yelimcik,Kumlu,Uçar,Aşılca,Çaypınar,Esiri gibi yaylalar sayılabilir. Batı ve güney bölgelerinde;Alveren,Kavakpınarı,Kızılağaç,Avdan,Akpınar önemli yaylalardır. AKARSULARI Dirmil bölgede akarsu zenginliği açısından dikkat çekmektedir. İlçe sınırları içerisinde dört ayrı su toplama havzası vardır. Dalaman Çayı Dirmil havzası,Boncuk Dağı,Çaypınar,Çırkıcak,Belbaşı,Oyuk Dağı, Koçaş, Çal ve Çörten Dağlarındaki suları toplayıp Dalaman Çayı’nın yukarı çığırını oluşturur. Karanlıkiçi havzası Maşta dağlarının havzasıdır. Bu havza Eşen Çayı’nın Dirmil yaylalarından, Söğüt, ve Seki bölgesi sularıyla Karanlıkiçi Kanyonu’nda Çay Döğüştüğü’nde buluşarak Eşen Çayı’nı oluşturmaktadırlar. Eşen Çayı havzası;Kerkeli,Esenli,Belbaşı Galamacık, Karadağ, Erbeleni ve Kızlarsivrisi alanlarının sularını toplayarak Eşen Çayı yukarı çığırını oluşturmaktadır. Dalaman Çayı Kırkpınar havzası ise Yedikardeşler,Yaylacık,Yüğürler, Öreneğrek bölgesinin sularını toplayıp Dalaman Çayı Kırkpınar Yukarı çığırını oluşturmaktadır.
 çataldeğirmen şelaleleri Dirmil akarsuları farklı su yollarından akarak hem Akdeniz’e hem de Ege Denizi’ne ulaşmaktadır.Akarsuların rejimleri iklime bağlı olarak düzensizdir.Debileri ise Karanlıkiçi havzası dışında çok yüksek değildir. Bazı akarsular karstik özellikte olup yazın kurumaktadırlar.Dirmil kaynak suları bakımından bölgenin en zengin kaynaklarına sahiptir.Etrafta Dirmil’in soğuk suları olarak bilinmektedir.Bu durumun en büyük yansıması ilçe merkezindeki Esmerpınarı’nda yaz mevsiminde su doldurmak için sıraya girmiş yerli ve yabancı insanlar gösterilebilir. Dirmil ovası, bir dağ eteği ovası görünümünde karstik ve alüvyal özellikler içeren bir yapıdadır.Ancak ilçe sınırları içerisindeki bir çok küçük ova genel olarak karstik özellikler taşımaktadırlar.Dirmil ovası mevcut potansiyel nüfusa yetecek kadar verimli olmasına rağmen,arazi nüfus artışına bağlı olarak küçük parçalara ayrıldığından çiftçi için bir gelir kaynağı olmaktan uzaklaşmaktadır.
BİTKİ ÖRTÜSÜ Dağlardaki yükselti ve bakı farklılıklarından dolayı bitki örtüsü de çok çeşitlilik göstermektedir. Özellikle Maşta yöresi gür bir bitki örtüsü ile kaplıdır.Burada tüm iğne yapraklı ormanların yoğun olduğu, orman altı bitki örtüsünün de zengin olduğunu belirtmek gerekir. Maşta ormanları içerisinde Toros Sediri geniş bir alanda yetişmektedir.Yine bölgede sarı çam,karaçam, ardıç ,meşe gibi topluluklar yaygındır. Kerkeli dağı’nın kuzey yamaçlarında sedir, meşe ardıç ve çam ormanları mevcuttur İlçenin kuzey ve doğu bölgelerinde ise orman örtüsünün zenginliği ve çeşitliliği zayıflamaktadır.Çal,Yediarlı,Söğütlü ve Koçaş bölgesinde yer yer sedir, ardıç çam ve meşe ormanlarına rastlanılır Bu bölgede bazı endemik alanlar da mevcuttur.Doğu bölgesi ise bitki örtüsü açısından biraz fakirdir.Kadıra yamaçlarında pıynar,ılgın gibi çalısı bitkiler yanında çam ormanları da mevcuttur.Dirmil yaylası antropojen bozkırların ve yer yer alpin çayırların görüldüğü bir özelliktedir.Burada Akçataş boğazı dışında bitki örtüsü ardıç ve otsu bitkilerden oluşmaktadır.Akçataş Boğazı dar alanında çam ormanları farklılık gösterir. Dirmil dağları yüzlerce çeşit otsu bitkiyi barındıran bir özelliktedir. Belki botanik biliminin keşfini bekleyen onlarca tür vardır.Bölgenin üniversite botanik bölümlerine uzaklığı ve bizim bu konudaki yavaş tutumlarımız bu bitkilerin bilim literatürüne girmesini geciktirmektedir.
NÜFUS VE YERLEŞME Tarihi kaynaklar Dirmil’in çok eskiden itibaren yerleşime açık bir alan olduğunu göstermektedir.Osmanlı dönemi 19. yy ilk yarısında 750-800 civarında olan nüfus; 20 yy ortalarında hızlı bir artış göstermiştir. Bu süre içerisinde dışardan göç almış ve dışarıya göç de vermiştir.1950 li yıllarda içeriye ve dışarıya göç hareketleri yaşanmıştır.Bazı aileler tamamen dışarıya gitmişler, bazı aileler de dışarıdan yerleşmişlerdir.Bu hareketlilik halen devam etmektedir.2008 yılı verilerine göre 850 hane Dirmil dışında yerleşmiş durumdadır.Yine nüfus hareketleri içerisinde son zamanlarda sayıları hızla artmakta olan yaz turizmine bağlı göçler yaşanmaktadır.Çevre illerden sadece yaz mevsiminde gelip 4-5 ay kadar Dirmil’de kalan yazlıkçıları da belirtmek gerekir. EKONOMİ Tarım ve hayvancılık eksenli olan ekonomi son yıllarda çeşitliliğini artırmaktadır.20 yy yarısından itibaren üretilen Dirmil Kireci bölge ekonomisinin iskeletini oluşturmaktadır.Şu anda aktif olan 20’ye yakın işletmede yaklaşık olarak aylık 4000-5000 ton kireç üretilmektedir.Bu üretimin Dirmil ekonomisindeki payı son derece fazladır.15 yıldır faaliyet gösteren kireç fabrikası ise ikinci büyük üretim kaynağıdır. Son zamanlarda gelişme gösteren süt sığırcılığı, mantarcılık ve sera faaliyetleri ekonomimizin yeni çeşitleridir. Tarımsal ekonomi; ancak iç ihtiyaçların karşılanmasına yetmektedir. Hatta bu konuda dışarıdan ürün ithalatı yapılmak zorundadır.
Küçükbaş hayvancılık uzun yılların bir uğraşısı olmasına rağmen her geçen gün küçükbaş hayvan sayısı azalmaktadır.
TURİZM İlçemiz turizm kentleri Antalya ve Fethiye’ye yakın olmasından dolayı iyi bir turizm potansiyeline sahiptir.Özellikle yaz mevsiminde soğuk suları,serinliği ve temiz havası dikkate değerdir.Karanlıkiçi kanyonu dağ turizmi ve rafting için, Boncuk dağı dik tırmanışlar açısından son derece önemlidir.
Her yıl temmuz ayında yapılan geleneksel yağlı pehlivan güreşleri de ilçemiz turizmi açısından önemlidir.Kırkpınar güreşlerinin takip eden haftasında yapılan Dirmil güreşleri yaklaşık 20 yıldır geleneksel halde yapılmaktadır.
Kazı çalışmalarının önümüzdeki yıllarda başlanacağı Balbura antik kenti ilçemiz sınırlarında olup Likya dönemine ait eserleri barındırmaktadır.
Maşta köyü Bel Mahallesi’nde bulunan Atasedir kayıt altına alınmış ve 48 m boyunda anıt ağaçlardandır.İlçe merkezindeki çınarlar ve su değirmenleri de turizm potansiyeli olan yapılardır. Fethiye-Dirmil-Denizli yolunun geçtiğimiz yıllarda genişletilmesiyle birlikte bölgenin turizm gelirleri daha da artacaktır. Sonuç olarak Dirmil yüzey şekilleriyle, bitki örtüsüyle, otantik kültürüyle ve kendisine has kireç,sipsi,güreş,çan,kebap,kilim ve soğuk sularıyla; Antalya ve Fethiye gibi alanlara yakınlığı ve ulaşım kolaylığı ile geleceğin yaşanılabilir alanlardan birisi durumundadır.
yunus demirörs/dirmil/2009 |